۴بهبود زمان تکوین محصولفولرتون و مک واترز(۲۰۰۱)، گان(۱۹۹۲)، جکسون و دایر(۱۹۹۸)، ساکاکیبارا و دیگران(۱۹۹۷)، شاه و وارد(۲۰۰۳)، وایت و دیگران(۱۹۹۹)۵تحویل به موقعکوا و دیگران(۲۰۰۱)، لی(۱۹۹۷)، ساکاکیبارا و دیگران(۱۹۹۷)۶کوچک تر شدن دسته های تولیدیلی(۱۹۹۷)۶کوچک تر شدن دسته های تولیدیلی(۱۹۹۷)۷بهبود زمان تحویلفلین و ساکاکیبارا(۱۹۹۵)، فولرتون و مک واترز(۲۰۰۱)

منبع: Bonavia & Marin, 2006

 

البته به منظور داشتن یک دید جامع می‌بایست ضمن لحاظ کردن تمام محاسن و مؤلفه‌های مذکور، به ضعف های آن نیز در مقایسه با مهندسی ارزش توجه نمود. بعضی از این نقاط ضعف عبارتند از:

 

• • تکنیک ناب ممکن است بدون سنجش منطقی نتایج، ریسک را افزایش دهد.

 

• • • تکنیک ناب ممکن است نتواند مستندات کافی جهت سود در بازار کسب و کار برای حسابداری سنتی ارائه دهد.

  

 

• • به هنگام مواجهه با مسائل پیچیده مکرر و متقابل با محدودیت هایی مواجه است زیرا روش سعی و خطا را در پیش می‌گیرد.

 

• سیستم فروش ناب و همین طور آموزش کارکنان و متناسب کردن سیستم سازمان با اهداف ناب ممکن است مجموع هزینه ها را افزایش دهد(سیرنگ،۱۳۸۶)

 

 

۵٫۲٫۲٫ تولید ناب و صنایع ایران

 

در زمینه بررسی های علمی و مطالعه تحقیقاتی تولید ناب در ایران تلاش چشمگیری انجام نشده است و مقالات انگشت شماری در این زمینه به انتشار رسیده است. در یکی از این مقالات که توسط سید حسینی و بیات ترک در سال ۱۳۸۲ به انجام رسیده است به ارزیابی عوامل تولید ناب با استفاده تکنیک تجزیه تحلیل ابعادی در سیستم های تولیدی سفارشی پرداخته شده است. این مقاله با عنوان «ارزیابی عوامل تولید ناب در سازمان های تولیدی غیر پیوسته (سفارشی )» ضمن معرفی عوامل و ویژگی‌های تولید ناب سعی دارد با بهره گرفتن از روش تجزیه و تحلیل ابعادی مدلی را ارائه دهد که میزان سازگاری کارخانه‌ها تولیدی را با معیارها و ویژگی‌های تولید ناب قیاس نماید. در همین راستا طی مطالعات به عمل آمده, عوامل تولید ناب به ۹ عامل اصلی و ۸۵ معیار فرعی تقسیم گردیده اند و سپس یکپارچگی عوامل مؤثر بر آن، با بهره گرفتن از تکنیک‌های آماری ضریب همبستگی، ضریب رگرسیون چند متغیره و فاکتور آنالیز مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته اند.یکی از ویژگی‌ها و نوآوری‌های این مقاله، کاربرد تولید ناب در کارخانه‌ها تولید سفارشی است؛ چراکه اکثر پژوهش‌های گذشته در کارخانه‌ها خودروسازی که تولید پیوسته و بر اساس محصول دارند انجام شده است. جامعه آماری مورد پژوهش، گروه صنعتی سدید است که با برخورداری از چندین شرکت بزرگ تولیدی از جمله شرکت‌های عظیم تولیدی کشور محسوب می‌گردد

 

نتایج به دست آمده حاکی از اهمیت بسیار زیاد سازماندهی و رهبری در تولید ناب است و عوامل دیگر از قبیل تکنولوژی اطلاعات و سیستم اطلاعات مدیریت، منابع انسانی و مدیریت زنجیره تأمین کنندگان به ترتیب از دیگر عوامل مهم در دستیابی به تولید ناب هستند. همچنین نتایج حاصل از فاکتور آنالیز بیانگر آن است که ۹ عامل اصلی تولید ناب در مجموع به دو دسته کلی تقسیم می‌شوند که دسته اول شامل عوامل تکنولوژی اطلاعات، سازماندهی و رهبری، ساماندهی منابع انسانی، خرید و تدارکات، مدیریت زنجیره عرضه، مدیریت فرایند تولید و مدیریت تعمیر و نگهداری و دسته دوم شامل مدیریت کیفیت جامع و مدیریت تجهیزات و سخت افزار می‌گردد(سید حسینی و بیات ترک،۱۳۸۴).

۶٫۲٫۲٫ تولید ناب و صنایع کاشی و سرامیک

 

بر اساس داده های ارائه شده توسط ASCER^[20] در سال ۲۰۰۱ تولیدات صنایع کاشی و سرامیک در سرتاسر جهان ۵۷۲۷ میلیون مترمربع بوده است که این مسئله نشان دهنده اهمیت این صنعت در اقتصاد جهانی می‌باشد. بازارهای اصلی این صنعت شامل کشورهای چین، برزیل، اسپانیا، امریکا و ایتالیا می‌باشد. در این بین اسپانیا با تولید ۶۳۸ میلیون مترمربع، ۱۱ درصد از بازار را در اختیار دارد. در حالی که شرکت‌های کاشی این کشور ۲۶۱۰۰ کارگر را در خود جای داده‌اند. ‌بنابرین‏ به طور متوسط هر کارخانه اسپانیایی ۸۷ کارگر دارد. میانگین بهره وری کارگران این صنعت در سال ۲۰۰۱، ۲۰۷۸ مترمربع در هر ماه برای هر کارگر بوده است. این نرخ از سال ۱۹۹۷ تا سال ۲۰۰۳ بدون تغییر مانده است(Bonavia & Marin,2006).

 

تا پیش از آغاز دهه ۹۰، متغیرهای اصلی در تولید کاشی و سرامیک عبارت بودند از: هزینه های انرژی، هزینه های نیروی انسانی، پردازش مواد خام و … (یبارا و دیگران، ۱۹۹۶) . از دهه ۱۹۹۰ به بعد بود که فرآیندهای تولید در این بخش که تا آن زمان سنتی بودند پیچیده تر شده و باعث شدند تا استراتژی های مدیریت عملیات در این بخش دچار تحول گردند (رومانو، ۲۰۰۱). یکی از استراتژی های جدید قابل به کارگیری در این بخش تولید ناب می‌باشد.

 

تا این زمان موارد محدودی کار تحقیقاتی علمی در زمینه تولید ناب در این صنعت گزارش شده است. از جمله این موارد انگشت شمار می توان به مقاله راولی^[۲۱] که در سال ۱۹۹۶ انجام شده است اشاره نمود. راولی در این مقاله نشان داده است که ویژگی‌های صنایع کاشی انگلیس و ایتالیا منطبق با اصول تولید انبوه می‌باشد (راولی، ۱۹۹۶). بر اساس نظرات راولی چنین صنعتی باید به طور قابل توجهی پویا باشد ‌بنابرین‏ شرکت های فعال در این زمینه انگیزه های بسیار زیادی برای استفاده از روش‌هایی دارند که انعطاف پذیری را به فرآیندهای تولیدی آن ها باز گرداند (راولی، ۱۹۹۶).

 

در تحقیق دیگری که محققینی مانند کارلسون و آهل اشتروم انجام داده‌اند یک مدل عملیاتی از اصول تولید ناب ارائه شده است. این مدل وضعیت به کارگیری تولید ناب در صنایع دستی و انبوه را مقایسه و بررسی می‌کند. در این تحقیق کارلسون و آهل اشتورم مدل خود را به صورت موردی در صنایع سرامیک(به عنوان نمونه از صنایع تولید انبوه) و صنایع تولید میز انگلستان(به عنوان نمونه صنایع دستی) بررسی نموده اند(Ahlstrom & Karlsson, 1996)( (Mieir & Forrester, 2002).

 

در جدیدترین مقاله ای که در سال ۲۰۰۶ توسط بوناویا و مارین در صنایع کاشی و سرامیک اسپانیا انجام شده است به بررسی میزان استفاده از برخی نشانگرهای تولید ناب در صنعت کاشی و سرامیک پرداخته شده است و روابط انان را با اندازه کارخانه سنجیده و تأثیر انان بر عملکرد صنایع این بخش را مورد بررسی قرار گرفته است. این مقاله با عنوان «مطالعه تجربی تولید ناب در صنایع کاشی و سرامیک اسپانیا» در مجله بین‌المللی مدیریت تولید و عملیات به چاپ رسیده است.

 

نتایج این تحقیق نشان می‌دهد در بخش کاشی و سرامیک هنوز فعالیت‌هایی چون تکنولوژی گروهی، کانبان حذف زمان راه اندازی، توسعه کارگران چندوظیفه ای و کارخانه (کنترل) بصری به طور کامل اجرا نمی شوند. در عوض فعالیت‌هایی چون استانداردسازی عملیات، نگهداری و تعمیرات جامع بهره ور و کنترل کیفیت نسبتاً خوب در حال اجرا می‌باشند.

 

در این مقاله نیز مانند برخی تحقیقات دیگر مؤلفه های تولید ناب شناسایی شدند و ارتباط آن ها با اندازه شرکت بررسی شد. نتایج این تحقیق نشان دادند که ارتباط ضعیفی بین اندازه شرکت و به کارگیری اصول تولید ناب درآن وجود دارد.

 

۵- آیت الله مکارم شیرازی : سوال : حق زارعانه یا اولویت رعیتی چیست و آیا شرعاً و قانوناً قابل مطالبه است یا نه ؟ ج : « در صورتی که زارع به هنگام قرارداد اجاره ، پولی به عنوان سرقفلی و مانند آن پرداخت نکرده ، چیزی طلبکار نیست مگر این که در عرف محل ، حق خاصی برای زارع قائل باشند و قرارداد با توجه به آن عرف محل بسته شده باشد. »

 

آیت الله شیرازی فی البدایه ، حق زارعانه را بدون آن که ، وجهی از این بابت پرداخته باشد قبول نمی نمایند که حق هم چنین است. به دلیل این که حق زارعانه بر اثر عمل زارع مستأجر در انجام عملیات زراعت ، آن هم در طول زمان ایجاد می‌گردد نه در ابتدای قرارداد و با پرداخت وجهی ، مگر آنکه ، با پرداخت وجهی ، حق زارعانه ایجادی ، به نامبرده واگذاری و منتقل شده باشد. اما اینکه حق زارعانه را تمسکاً به عرف محل ، طوری که قرارداد نیز بر اساس عرف محل بسته شده باشد قبول نموده اند کاملاً نظر بجا و شایسته و منطبق با عرف و عادت حاکم بر روابط موجر و زارع مستدجر می‌باشد. پس ایشان با احاله حق زارعانه به عرف هر محل ، آن را بر اساس مقررات عرف محلی که همان منظور نویسنده نیز است ، قبول نموده اند . ^[۹۲]

 

۶-مرحوم آیت الله احمدی میانجی به تاریخ ۱/۲/۱۳۷۲ خطاب به آقای عباس زاده رئیس سابق دادگستری شهرستان میانه در خصوص حق اولویت می فرمایند : « حضرت حجه الاسلام جناب آقای عباس زاده دامت برکاته . محترماً عرض می شود با عرض سلام و ارادت زحمت افزا می شود که زمین های میانه که بنام فرمان فرمایان (مالک سابق میانه) بوده ایشان را قانونی مالک می‌دانستند ولکن مردم زمین های کشاورزی را به عنوان اولویت خرید و فروش می‌کردند و اگر ملک فرمانفرما مثلاً متری پنج (۵) قران (۵ رسال) می ارزید و به همین ثمن می فروخت و مردم نمی خریدند مگر عده قلیلی ولی اولویت مردم ، همان وقت ، مثلاً پنج (۵) تومان (در حقیقت ۱۰ برابر) خرید و فروش می شد و ثروت مردم میانه روی اولویت بوده. بعد از انقلاب و لغویت مالکیت فرمانفرما ، اولویت مردم را لغو کردند و ثروت مردم از بین رفت و مظلوم شدند و حقیر این قضیه را با حضرت حجه الاسلام آقای رفسنجانی ریاست محترم جمهوری صحبت کردم و فرمودند بنویس و نوشام و قول مساعد دادند ولی کسی تعقیب ننمود و این چند کلمه را فقط برای شما و دستگاه قضائی نوشتم .

 

معظم له به عنوان یک فقیه بومی که خود از نزدیک شاهد زحمات و مساعی وافر زارعین مستأجر بر روی زمین های زراعی و مالاً خرید و فروش (واگذاری و انتقال حق زارعانه در ضمن انتقال منافع عین مستأجره یا به نظر ما مستقلاً ، نظر به صلاحیت ذاتی حق مذبور به عنوان یک حق مالی دینی) حق مکتسبه خودشان بوده اند حق زارعانه را با استناد به ارتکاز عرفی آن ، به طور مطلق و بدون مقید نمودن آن به شروط مندرج در عقود لازمه ، قبول نموده و حتی از این حقوق مسلم اکتسابی مردم ، در مقام دفاع نیز بر آمده و با نوشتن نامه ای به رؤسای سابق دادگستری شهرستان میانه و ریاست جمهوری اسلامی ایران ، خواستار رعایت و ملاحظه این حقوق مکتسبه مردم و در حقیقت احقاق حقوق آنان شده اند . ^[۹۳]

 

۷- آیت الله ملکوتی که ابتداء با بیان اینکه ، مرجع ، عرف محل است شروع کرده ، سپس می فرمایند که : « در فرض سوال حق اولویت از برای زارع به انواع متعدد ، متصور است . ۱- خود مالک این حق را به رعیت در ضمن عقد اجاره در مقابل ثمن یا این که بدون ثمن ، اعطاء کرده ۲- خود مالک حق اولویت مذبور را در ضمن عقد مستقل به رعایت مذبور یا غیر او اعطاء کرده باشد. ۳- حق اولویت از برای رعیت در عرف محل حاصل بشود به اعتبار اصلاح مزرعه به جهت آبیاری و یا به جهت تسهیل و آماده کردن آن از برای زراعت ۴- حق اولویت به رعایت در عرف محل حاصل شود به جهت شناخت از برای ایشان در طول مدتی که در آن مزرعه اشتغال داشته در فروش محصول مزرعه به واسطه مرغوبیتی که کسب ‌کرده‌است. ۵- مزرعه ای که رعیت مدت مدیدی در آن اشتغال داشته فعلاً در موقعیت واقع شده که غیر از ساختمان کردن ، استفاده دیگر از آن ممکن نیست. این ها مواردی است که حق اولویت در آن ها متصور است و در قبوت آن ظاهراًً در عرف تردید وجود ندارد و قابل مطالبه است . »

 

این فقیه عصر حاضر ، بدواً ضمن معرفی عرف به عنوان مرجع حق زارعانه یا حق اولویت ، حق مذبور را به اقسام مختلفه قبول نموده اند که به تبیین آن ها می پردازیم .

 

قسم اول اینکه ، مالک یعنی حسب مورد مؤجر یا مزارع ، به میل و اختیار خویش در ضمن عقد اجاره که به اعتقاد بنده قید این عقد از باب تمثیل بوده والا در قالب عقود دیگر نیز امکان پذیر است. در مقابل ثمن یا بدون ثمن ، این حق را به زارع مستأجر یا عامل اعطاء می‌کند. همان طور که در سرقفلی نیز این حالت معمول و مرسوم است. به اعتقاد بنده کما اینکه ، قبلاً نیز ‌به این نوع از تحقق حق زارعانه اشاره شد محقق شدن حق مذبور نه به معنای واقعی حق زارعانه است (چونکه حق زارعانه با صرف اراده و قصد طرفین در قالب عقود صحیح و لازم ایجاد نمی گردد بلکه بر اثر کارکرد و مساعی وافر زارع بر روی زمین های مزروعی در راستای انجام عملیات زراعی و نهایتاًً مرغوب نمودن عین مستأجره ، حاصل می‌گردد) بلکه به معنای حق و اختیاری است که مالک مستنداً به ماده ۱۹۶ ق.م در ضمن عقود لازمه ، به زارع اعطاء نموده و بدین ترتیب خود را متعهد به جبران و تأمین آن نموده است و زارع نیز می‌تواند در قبال اسقاط یا اعمال این حق خویش ، از طریق الزام متعهد به ایفاء تعهد از مالک مطالبه وجه یا وجوهی بنماید که مسامحتاً به حق مذبور ، حق زارعانه گفته می شود و یا می توان قائل شد که حق مذبور واقعاً حق زارعانه مشروط است. بدین معنا که حق زارعانه از سوی مالک به زارع اعطاء می‌گردد (حداقل مورد شناسائی و قبول مالک قرار می‌گیرد) منوط به اینکه، عملاً نیز این حق به معنای واقعی آن، یعنی با کار کردن مدت زمان مقتضی و با مرغوب نمودن زمین ، حاصل و ایجاد گردد .

 

قسم دوم اینکه ، مالک در ضمن عقد مستقل ، این حق را به زارع یا شخص دیگر اعطاء می‌کند (موضوع قسمت مؤخر ماده ۱۹۶ ق.م) که این قسم، تفسیر نویسنده در قسم اول را مبنی بر اینکه این اعطاء به معنای واقعی ایجاد حق زارعانه نبوده بلکه در حد یک نوع حق و اختیاری است که دارنده آن به استناد همان حق می‌تواند از مالک مطالبه وجه یا وجوهی را بنماید و یا اگر هم حق زارعانه به معنای واقعی آن است از باب شناسائی آن می‌باشد نه ایجاد آن تأیید می کند کما اینکه ، این حق صرف نظر از عقود اجاره و مزارعه ، در قالب عقود دیگر نیز قابل اعطاء است و سخن صحیح در این خصوص (در حد نوعی اختیار داشتن) امکان اعطاء آن در قالب عقود دیگر (کما اینکه مصنف قبلاً ‌به این مکان اشاره نموده است) و حتی در قالب عقود مستقل مانند صلح ، هبه و غیره می‌باشد.

 

مطالعات گسترده ­ای در جهت بررسی اثر بخشی درمانگری شناختی- رفتاری برای انواع اختلالات دوره کودکی صورت گرفته و در این راستا، اختلالات مختلف کودکان چون اضطراب، پرخاشگری، افسردگی، اختلال نقص توجه- بیش فعالی و ناتوانی یادگیری، توسط راهبردهای درمانگری شناختی-رفتاری مورد مداخله قرار ‌گرفته‌اند(کندال و مندل، ۱۹۹۵؛ گرو وکندال،۲۰۰۰، به نقل از گل پرور،۱۳۹۰).

 

۲-۱۶اصول اولیه درمان شناختی رفتاری

 

الف) تغییر توقعات غیر واقعی در روابط ب) تصحیح اسناد­های نادرست در تعامل­های ارتباطی ج) بهره گیری از روش­های خود آموزی برای کاهش تعاملات مخرب(ترکینگتون^[۵۸] و همکاران، ۲۰۰۹).

 

۲-۱۷مدیریت رفتار خود

 

اسکینر اولین کسی است که فلسفه رفتاری گرایی را به کار برد و انواع کنترل به وسیله خود را مطرح کرد. او مطرح کرد زمانی که مردم خودشان را کنترل ‌می‌کنند علت­ها را انتخاب و ‌بر اساس آن عمل ‌می‌کنند و درباره راه حل مشکلات فکر ‌می‌کنند و تلاش ‌می‌کنند خود شناسی را افزایش دهند(کوپر^[۵۹]، ۲۰۰۷). در شکل اولیه خود مدیریتی زمانی رخ می­دهد که فرد از یک رفتار در یک زمان برای کنترل رفتارهای دیگر در یک زمان دیگر استفاده می­ کند (میلتون برگر^[۶۰]،۲۰۱۲).

 

تعریف های متعددی از خود کنترلی و خود مدیریتی مطرح شده است بسیاری از این تعریف­ها شبیه به تعریفی است که دورسین^[۶۱] و ماهونی^[۶۲] ارائه داده ­اند: خود کنترلی زمانی صورت ‌می‌گیرد که در هنگام نبود کنترل خارجی فوری، شخص به وسیله بروز دادن پاسخی رفتارهای دیگر خود را کنترل می­ کند(کوپر، ۲۰۰۷).

 

در مداخلات خود مدیریتی به دانش آموزان آموزش می­ دهند که راهبرد تغییر رفتار را به منظور ارزیابی و هدایت مستقل رفتار خود به کار ببرند (کالدول^[۶۳]،۲۰۱۰).

 

در خود مدیریتی فرد با محدود کردن برخی رفتارها بر رفتارهای دیگرش تاثیر می­ گذارد و تعدادی از پاسخ­هایی یک فرد بر فراوانی رفتارهای دیگر او تاثیر می­ گذارد(کوپر، ۲۰۰۷). خود کنترلی اغلب زمانی رخ می­دهد که فرد تقویت فوری را برای به دست آوردن تقویت­های آینده فراموش می­ کند(کازدین، ۱۹۹۴). شایع ترین راهبرد خود مدیریتی شامل خود ارزیابی، خود نظارتی، خود ارزیابی و خود آموزش دهی، خود تقویت دهی است و از جمله متغیرهای وابسته­ای که در مطالعات خود مدیریتی به کار می­رود: رفتار تکلیف محور ، تکلیف گریز، دقت در انجام تکالیف درسی، مدیریت عملکرد، خودگردانی توجه است(کالدول،۲۰۱۰).

 

۲-۱۸خود کنترلی رفتار

 

رفتار، توانایی انجام عملیات و فعالیت­ها مطابق با اهداف و انتظارات اجتماعی است. در ابتدا دیدگاه بیشتر رویکردهای رفتارگرایی درباره انسان این بود که انسان موجودی منفعل است. به عنوان نمونه، اسکینر و پاولوف مطرح می­کردند که رفتار از طریق فرایند های شرطی سازی و محیطی شکل ‌می‌گیرد. پس از توسعه علوم ، کشف کردند که انسان یک موجود شناختی است که به طور فعال می ­تواند مغز را برای کنترل رفتار تحریک کند. و تعدادی از نظریه پردازان رفتارگرا مطرح کردند که در اجرای رفتار، تداعی­های بین فرایند­های حسی و حرکتی روی می­دهد و این فرایند های حسی شامل فرایند­های شناختی و پردازش اطلاعات پیچیده است که با نظریه­ های ساده رفتاری بسیار متفاوت است. از جمله پارامترهایی که برای رسیدن به کنترل رفتار به آن نیاز داریم دستیابی به تمرکز، حافظه و درک خوب است که از طریق خود آگاهی رخ می­دهد(ارنالدی^[۶۴]، ۲۰۱۱).

 

خود کنترلی یعنی اینکه فرد رفتارها، احساسات و غرایز خود را، با وجود برانگیختنی برای عمل کنترل می­ کند. یک کودک یا نوجوان با خود کنترلی زمانی را صرف فکر کردن به انتخاب­ها ، نتایج احتمالی می­ کند سپس بهترین را انتخاب می­ کند(فرایز و هوفمن، ۲۰۰۹).

 

خود کنترلی(self-control) را مایر و سالووی(۲۰۰۳) تحت عنوان کاربرد صحیح هیجان­ها معرفی می­ نماید و اعتقاد دارند که قدرت تنظیم احساسات موجب افزایش ظرفیت شخصی برای تسکین دادن خود، درک کردن اضطراب­ها، افسردگی­ها یا بی حوصله­گی متداول می­ شود افرادی که به لحاظ خود کنترلی ضعیف­اند دائماً با احساس ناامیدی، افسردگی، بی علاقگی به فعالیت دست به گریبان­اند. درحالی که افراد با مهارت زیاد در این زمینه با سرعت بیشتر می ­توانند تمایلات را پشت سر گذاشته و میزان مشخصی از احساسات را با تفکر همراه نموده و مسیر درست اندیشه را بپیمایند(صفری، ۱۳۸۷).

 

خود کنترلی به معنای سرکوب کردن هیجانات و احساسات نیست. برعکس خود کنترلی ‌به این می ­پردازد که ما یک انتخاب برای چگونگی ابراز احساساتمان داریم و چیزی که مورد تأکید است، روش ابراز احساسات است به طوری که جریان تفکر را تسهیل کند. از جمله فواید کنترل و تنظیم هیجانات کنترل سطوح برانگیختگی برای به حداکثر رساندن عملکرد، پشتکار داشتن، به رغم دلسردی و وسوسه، جلوگیری از واکنش مخرب در مقابل تحریک، عملکرد صحیح به رغم فشارهای وارده ‌می‌باشد . ناتوانی در تنظیم هیجان حاصل از این گونه مخالفت­های اجتماعی و ترس از این گونه مخالفت­ها گاهی آنقدر شدید است که بر تلاش­ های فرد برای انجام عمل صحیح چیره می­ شود(شیپر^[۶۵] و همکاران، ۲۰۰۹).

 

رفتارهای نامناسب می ­توانند در انجام تکالیف، حتی در بین دانش آموزانی که دارای مهارت­ های تحصیلی کافی در دیگر حوزه ها هستند، مشکلات جدی ایجاد کنند. ریتر، مبی و مک لاگین(۱۹۸۵) دریافتند که کنترل رفتار خود یک ‌تکنیک مؤثر برای کاهش زمان لازم برای انجام تکلیف و افزایش زمان لازم برای رفتارهای تکلیف گریز است. کنترل رفتار خود به دانش آموزان کمک می­ کند تا مسئولیت رفتارهای خودشان را بپذیرند. کنترل رفتار خود این امکان را به دانش آموزان می­دهد که بر رفتار خود نظارت داشته و رفتارهایی که در انجام تکلیف تداخل ایجاد ‌می‌کنند تغییر دهند.

 

۲-۱۹مزایایی خود مدیریتی

 

• • دانش آموزان خود مسؤلیت کارهای خود را برعهده می­ گیرند.

 

• • راهبرد مدیریت خود را ‌می‌توان به کلاس­های دیگر نیز تعمیم داد.

 

• • این روش میزان درخواست کمک از معلم را کاهش می­دهد.

 

• • یک نوع روش خود گردانی است که یادگیرندگان را تشویق می­ کند مستقل کار کنند و از کنترل خارجی به کنترل درونی برسند.

 

• • دانش آموزان را قادر می­سازد تا زمان را مدیریت کرده و وقت خود را بیشتر وقف آموزش مهارت­ های جدید کنند.

 

• • این راهبرد برای دانش آموزان با زمینه ­های متفاوت (میزان اطلاعات قبلی، طبقه اجتماعی، اقتصادی) مفید است و برای دانش آموزان که دچار معلویت هستند نیز مفید است(کالدول،۲۰۱۰).

 

• • خود مدیریتی می ­تواند برای رفتارهایی تاثیر بگذارد که با کنترل خارجی غیر قابل دسترس هستند.

 

• • خود مدیریتی می ­تواند برای تعمیم و نگهداری سریع برنامه تغییر رفتار به کار رود.

 

 

با توجه ‌به این نظراتی که از فقهای عالی قدر بیان نمودیم و ایشان پیوسته از عقل یا کمال العقل بحث می کنندد لازم است از عقل بحث نماییم.

 

عَقْل یا خِرَد به نیروی درونی انسان گفته می‌شود که کنترل و مهار کننده امیال او می‌باشد (ولی‌زاده، روزنامه جام‌جم، سال ۱۳۸۸، ص۵)

 

عقل در لغت به معنای جلوگیری کردن است و در اصطلاح حقوق جزا به دومعنا به کار می رود: نخست، فعالیت قوای ادراکی، بدین معنا که قوه عاقله شخص روند عادی و طبیعی خود را طی کند. این معنا در تقابل با جنون بلکه مطلق امراض روانی است که به نحوی از اختلال در کنش و عملکرد این قوه خبر می‌دهد. (عنایت پور، بررسی تطبیقی سن مسئولیت کیفری، سال ۱۳۹۰، ج۱، ص۶۸)

 

دوم، ادراک و تمییز. در این تعریف انسان کامل کسی است که تفاوت حسن وقبح را بازشناسد و نتایج و آثار رفتارهای خویش را درک کند. نقطه مقابل آن فقدان قدرت درک و تمییز است و موجب رفع مسئولیت کیفری می شود.

 

انسان در برابر تکالیف و مسئولیت ها یا عاقل است و یا مجنون و اگر از ناحیه شرع و عرف در زمره عقلا قرار گیرد، تکلیف و مسئولیت خواهد داشت و نظریه رشد جزایی پذیرفته نیست. کسی که از درک مفاهیم بدیهی چون ظلم وستم، عدالت و ارزشمندی جان انسان عاجز باشد، در زمره عاقلان نیست.

 

از نظر شرع، زمان بلوغ، برای کسی که ادراک طبیعی دارد و دچار اختلال نیست کفایت می‌کند و همین امر ملاک تکلیف است. همچنین آنچه در مفهوم جزایی از ادراک و تمییز گفته شده است، ادراک بلافعل نیست بلکه امکان و قدرت بر ادراک است. (مرادی، بررسی شرط رشد در مسئولیت کیفری، فقه و الهیات، بی تا، ج۱، ص۶۵).

 

۲-۲-۲-۳-۳ نظرات فقهای معاصر

 

پرسش بدین شکل مطرح گردیده که: «آیا می توان از لزوم رشد در امور حقوقی که گذشته از بلوغ و پس از آن باید احراز بشود با عنایت به تنوع و پیچیدگی جرایم از سویی و لزوم درد مجازات یا شبهه، به اولویت احراز رشد در امور جزایی شد؟

 

آیت الله مکارم شیرازی مرقوم داشته اند؛ برای مجازات های کیفری نیز حدی از رشد لازم است و در موارد شک می توان به قاعده درک تمسک جست».(گنجینه آرای فقهی و قضایی، سوال ۳۶۶).

 

آیت الله بهجت(ره) نیز در پاسخ به استفتایی مبنی بر این که «آیا در اقامه دعوی، رشد مدعی شرط است؟» مرقوم فرموده اند:«معتبر است بلوغ، عقل و رشد در وقت دعوا نه وقت جنایت».(همان، بی تا، ج۳، سوال ۶۷۳۵).

 

آیت الله صافی گلپایگانی نیز در پاسخ به پرسشی ‌به این شرح که: آیا حکام شرع در محاکم قضایی می‌تواند در احکام کیفری برای این افراد که از نظر شرعی بالغند ولی زیر سن ۱۸ سال هستند تخفیفاتی قائل شود، مرقوم نموده اند: «در موارد قصاص یا حدّ، تخفیف مشروع نیست و در موارد تعزیر هر طور که حاکم شرع جامع الشرائط صلاح بداند متبع است.(همان، بی تا، ج۳، سوال ۲۹)

 

آیت الله فاضل لنکرانی(ره) نیز فرموده اند: هر گاه اجرای حکمی مستلزم مفسده اعظم باشد. طبق موازین می توان اجرای حکم را موقتا با تشخیص حاکم شرع به تأخیر انداخت.

 

هم چنین آیت الله مکارم شیرازی، نیز مرقوم نموده اند: «سن قانونی پسر و دختر از نظر اسلام همان است که در رساله ها آمده است، منتهی برای شمول قوانین جزایی نسبت به نوجوانان کم سن و سال، لازم است حد نصاب رشد عقلی در زمینه مسائل جزائی احراز شود و اگر در موارد مشکوک باشد حدود و قصاص مشمول قاعده درء است و اما ‌در مورد عناوین ثانویه چنانچه واقعا و به طور دقیق احراز شود که تعمیم قانون شرع نسبت به افرادی که فوق سن بلوغ شرعی و زیر سن ۱۸ سال قرار دارند سبب وهن اسلام در جهان خارج می شود، می توان برای آن ها تخفیفاتی قائل شد.(همان)

 

آیت الله نوری همدانی نیز نوشته اند: «با رعایت دقت و مصلحت می‌تواند».(همان)

 

در مجموع می توان گفت: در این زمینه سه نظریه وجود دارد:

 

۱-کفایت بلوغ و عقل و عدم اشتراط رشد.

 

۲-اشتراط رشد، افزون بر بلوغ و عقل حتی در حدود و قصاص.

 

۳-کفایت بلوغ و عقل در حدود و قصاص و جواز اشتراط رشد درمجازات تعزیری زیرا اختیار آن در دست حاکم شرع است.

 

به علاوه راه حل دیگری نیز می توان در این زمینه ارائه نمود و آن این است که: مجلس شورای اسلامی با موافقت رهبری، سنّی معینی مانند ۱۸ سالگی را به عنوان اماره رشد معین کند یعنی با بهره گرفتن از اختیارات رهبری و ولایت مطلقه که در اصل ۵۷ قانون اساسی آمده است می توان به عنوان ثانوی حکم را جعل نمود و بر آن مبنا سن مشخصی را برای این امر تعیین نمود. نگارنده در سالیان گذشته که پیرامون تعیین رشد با آیت الله گرامی از مراجع معظم تقلید مشورت می نمودم ایشان نیز چاره کار را در همین امر می دیدند و همین راهکار را می پسندیدند.

 

در جریان تنظیم لایحه اخیر قانون مجازات اسلامی نیز در پیش نویس آن که به تأیید آیت الله شاهرودی رئیس قوه قضائیه وقت نیز رسیده بود در ماده ۱۴۱مقرر شده بود: «در جرائم تعزیری و باز دارنده مجازات های قانونی درباره افراد کم تر از هیجده سال، مطابق قانون رسیدگی به جرایم اطفال و نوجوانان، اتخاذ تصمیم خواهد شد».

 

و در ماده ۹۱آمده بود: «در جرایم موجب حدّ یا قصاص هر گاه افراد بالغ کم تر از هیجده سال، ماهیت جرم انجام شده یا حرمت آن را درک نکنند و یا در رشد و کمال آنان شبهه وجود داشته باشد حسب مورد با توجه به سنّ آن ها به مجازات های پیش‌بینی شده در قانون رسیدگی به جرایم اطفال و نوجوانان محکوم خواهند شد.».

 

متأسفانه پیش نویس مذکور در جلسات کمیسیون قضایی مجلس در بهمن ماه ۱۳۸۷ در مشهد مقدس از لایحه حذف و جای خود را به موادی به شرح زیر داد که همان نیز به عنوان مصوبه کمیسیون به طور غیر رسمی به شورای نگهبان رفته است تا شورای نگهبان فرصت کافی برای بررسی لازم داشته باشد.

 

ماده ۱۴۰، «مسئولیت کیفری تنها زمانی محقق است که فرد حین ارتکاب جرم، عاقل بالغ و مختار باشد»».

 

ماده ۱۴۶: «افراد نابالغ دارای مسئولیت کیفری نیستند»

 

ماده ۱۴۸: «‌در مورد افراد نابالغ، بر اساس مقررات این قانون، اقدامات تأمینی و تربیتی اعمال خواهد شد».

 

با بیان آنچه گفته شد ناروایی این سخن که: «ایشان (فقیه) به تبعیت از فقه و فقه هم به تبعیت از زمان و مکان نزول آیات قرآن در مکّه و در آن وضعیت هوای گرم و آن شرایط بوده است به آن برگشته اند و متأسفانه مجتهدین ما موقعیت زمان و مکان را در نظر نگرفته اند».(دکتر سیف زاده، همان.) روشن می شود زیرا: اولا چنان که دیدیم فقیهان ما به شرائط زمان و مکان توجه دارند.

 

یافته های بارآ^[۱۰۶] و کاریسون – جونز^[۱۰۷] نشان داد که، نگرش های ناکارآمد یک پیش‌بینی کننده مثبت برای افسردگی است (۱۹۹۲، به نقل از لیو). وایس و بارنس^[۱۰۸] (۱۹۸۶) گزارش کردند که تعامل معنادار نگرش های ناکارآمد با حوادث استرس زای زندگی یک پیش‌بینی کننده خوب برای نشانه های افسردگی هستند (به نقل از همان).

 

مرور فراتحلیلی گلدستون و کازلو^[۱۰۹] (۱۹۹۵) نشان داد که سبک اسنادی منفی، شامل انتساب درونی برای حوادث منفی، با افسردگی در کودکان ارتباط دارد. یافته های لاگرانژ^[۱۱۰] و همکاران (۲۰۰۸) نیز حاکی از آن است که نمره کودکان در سیاهه سه گانه شناختی (فرم کودک)، با افسردگی آنان ارتباط معنی داری دارد. همچنین نتایج تحقیقات نشان داد که نشخوار، یک عامل آسیب پذیری شناختی برای علائم افسردگی نوجوانان است (روود^[۱۱۱] و همکاران، ۲۰۰۹).

 

نتایج تحقیقات بیانگر رابطه میان ابعاد فراشناختی و انواع گسترده ای از اختلال های روانی، به ویژه اختلال های هیجانی از جمله اختلال اضطراب فراگیر (ولز و کارتر^[۱۱۲]، ۲۰۰۱)، افسردگی (ولز، ۲۰۰۰)، خود بیمار انگاری (بومن و میجر^[۱۱۳]، ۱۹۹۹)، اختلال استرس پس از سانحه (ریوسیس^[۱۱۴] و ولز، ۲۰۰۶) اختلال وسواس – اجباری (ولز و پاپاجورجیو^[۱۱۵] و هراس اجتماعی (ولز، ۲۰۰۰) هستند.

 

یافته های تحقیق مک اوی^[۱۱۶] و همکاران (۲۰۰۹) نشان داد که تغییراتی که در اثر گروه درمانی شناختی – رفتاری در فراشناخت بیماران اضطراب اجتماعی به وجود آمد، به طور عمده با کاهش افسردگی همراه بود نه اضطراب اجتماعی. همچنین نتایج تحقیقات حاکی از آن است که فراشناخت یک پیش‌بینی کننده مثبت و معنی دار برای هیجان و علاوه بر این تعامل فراشناخت و هیجان، پیش‌بینی کننده مثبت و معنی داری برای وابستگی به الکل می‌باشد (جیوانی^[۱۱۷]، ۲۰۱۱).

 

شناخت ابعاد فراشناخت و ارتباط آن با اختلال روانی،در زمینه هایی همچون سبب شناسی اختلال،طرح ریزی درمان اختلالات و آموزش به سایر افراد غیر مبتلا دارای کاربرد و اهمیت می‌باشند(ماتیوس،هیلیارد و کمپبل^[۱۱۸]،۱۹۹۹؛فیشر^[۱۱۹] و ولز،۲۰۰۸).

 

پریزنیتو ،رداندودلگادو،بوئنو^[۱۲۰](۲۰۱۰)در پژوهش در زمینه افکار فراشناخت و اضطراب نشان دادند افراد دارای علائم GAD در مقایسه با افراد غیر مضطرب درباره دلایل مثبت نگران بودن نمره بالاتری دارند .

 

کرکوران و سگال^[۱۲۱](۲۰۰۸) به بررسی رابطه افکار ناکارآمد با اختلال اضطراب و افسردگی پرداختند . نتایج نشان داد فراشناخت ها بر پردازش هیجانی و واکنش های مربوط به آسیب ،از طریق تاثیر دانش و راهبردهای فراشناختی بر روی تغییر باورها و نیز تعبیر و تفسیر علائم خاص نظیر افکار مزاحم اثر می‌گذارد و باورهای فراشناختی در سبب شناسی و پایداری اختلال اضطراب و افسردگی مؤثر است .

 

اسپادا^[۱۲۲] و همکاران (۲۰۰۶)،به منظور ارزیابی ارتباط میان فراشناخت، هیجانات منفی و مسامحه گری مطالعه ای انجام دادند. نتایج نشان می‌دهد که فعال شدن راهبرد فراشناختی افکار خطرناک و کنترل ناپذیر،باعث ایجاد تنش عاطفی در افراد می شود و راهبردهای مقابله ای ناسازگارانه از جمله اجتناب،سرکوبی فکر و … را بر می انگیزد.طبق این نتایج،راهبردهای فراشناختی نقش میانجی بین ادراک استرس و بروز هیجانات منفی بازی می‌کنند.

 

تحقیقات متیود^[۱۲۳] (۲۰۰۴)،نشان داده است که اگرچه دو جنس، در تعداد وقایع استرس زای تجربه شده تفاوتی نداشتند، زنان نسبت به مردان، وقایع زندگی را منفی تر و غیر قابل کنترل تر ارزیابی کرده‌اند. علاوه بر این، زنان در مقایسه با مردان در سبک های مقابله اجتنابی، هیجان مدار و اختلالات روانشناختی و نشانه های بیماری های جسمی، نمرات بالاتری به دست آوردند. به عبارتی دیگر، زنان در مقایسه با مردان، نمرات هیجانی بالاتری نشان دادند.

 

بررسی ها نشان داده‌اند که چنانچه نوجوانان به راهبردهای مقابله ای کارآمد مجهز نباشند و توانایی کمی برای درک هیجان های خود و دیگران داشته باشند در برخورد با فشارها و بحران های نوجوانی توان کمتری خواهند داشت و مشکلات رفتاری بیشتری را به صورت پرخاشگری، افسردگی و اضطراب نشان خواهند داد(الگار، آرلت و گراوز^[۱۲۴]،۲۰۰۳).

 

نتایج یافته های میکائیل گریفیث^[۱۲۵] و همکاران (۲۰۰۰)،نشان داد که تفاوت معنی داری بین جنسیت و شیوه های مقابله ای وجود ندارد(به نقل از هیبتی،۱۳۸۱).

 

مطالعات ولز (۲۰۰۰) ، نشان می‌دهد که اختلالات روانشناختی هنگامی که راهبردهای مقابله ای ناسازگار مثل تفکر درجاماندگی،اجتناب و سرکوبی فکر اصلاح خود باورهای ناکارآمد را با شکست مواجه می‌سازد تداوم می‌یابند و باعث می‌شوند که اطلاعات منفی ‌در مورد خود افزایش یابند.

 

در یک زمینه یابی در دانش آموزان دبیرستانی آمریکا معلوم شد که ۲۸ درصد پسرها و ۷ درصد دخترها در طول یک ماه مطالعه در نزاع فیزیکی درگیر بوده اند.تقریبا ۳۵ درصد از افراد مورد تحقیق گزارش کرده‌اند که حداقل در یکی از موارد نزاع فیزیکی،جراحات وارده نیازمند معالجه طبی بوده است(کاپلان و سادوک،۱۹۹۶؛ترجمه پورافکاری،۱۳۷۵).

 

یافته های پاپاپورجیو و ولز (۲۰۰۳) نشان داد که اشخاص در افسردگی اساسی، با نشخوار فکری به افکار منفی پاسخ می‌دهد زیرا آن ها عقاید مثبتی راجع به فایده چنین عملی دارند و ‌به این باور رسیده اند که این جریان خارج از کنترل آن ها است. همچنین آن ها (۲۰۰۱، به نقل از یوسفی) موفق شدند بین نشخوار فکری و افسردگی هم در نمونه های بالینی و هم در نمونه های غیر بالینی رابطه مثبت به دست آورند. در پژوهش آنان افسردگی و باورهای منفی و مثبت فراشناخت با یکدیگر رابطه مثبت و معناداری داشتند.

 

لوبومیرسکی^[۱۲۶] و نالن -هاکسما^[۱۲۷] (۱۹۹۳) متوجه شدند که افراد دچار خلق افسرده احساس می‌کنند که نشخوار فکری موجب کسب بینش می شود و آن ها را به راه حل می رساند.

 

الیوا و لاگریکا^[۱۲۸] (۱۹۸۸)،همراه با محققان و نظریه پردازانی مانند بروک و هربرت^[۱۲۹] (۱۹۸۲)، معتقدند،بین مهارت های فراشناختی ضعیف با مشکلات رفتاری،رابطه معنی دار وجود دارد(به نقل از استیلیادیس و واینر^[۱۳۰]،۱۹۸۹).

 

نتایج تحقیقات لازاروس و فولکمن(۱۹۸۴)،نشان داد،در فرایند مقابله،مهارت های شناختی برای حل مشکل مورد استفاده قرار می گیرند و فرد با به کار بستن سبک های مقابله ای کارآمد مسئله مدار از مهارت های شناختی برای حل مسئله استفاده می‌کند و بر این اساس راه های مقابله با مشکل مستقیما بررسی می‌شوند و معمولا با یافتن راه حل های مناسب برای مشکل،رضایت روانشناختی حاصل می شود.

 

۲-۳- جمع بندی